Gardasil 9 – schemat szczepienia dla dorosłych i dzieci. HPV, cytologia i testy

Schemat szczepienia Gardasil 9 zależy od wieku w dniu pierwszej dawki. Dorośli i młodzież od 15. roku życia otrzymują 3 dawki: w dniu 0, po 2 miesiącach i po 6 miesiącach. Dzieci w wieku 9–14 lat mogą otrzymać 2 dawki w odstępie 6–12 miesięcy. Szczepienie to profilaktyka pierwotna zakażenia HPV. Nie zastępuje regularnych badań szyjki macicy, czyli testu HPV i cytologii.

Jaki jest schemat szczepienia Gardasil 9 dla dorosłych?

Według charakterystyki produktu leczniczego Gardasil 9 osoby, które w dniu pierwszej dawki mają 15 lat lub więcej, szczepi się w schemacie 3-dawkowym:

Wszystkie trzy dawki należy podać w ciągu roku. Przykład: po I dawce 1 listopada II dawkę planuje się na początek stycznia, a III dawkę na początek maja. Charakterystyka zaleca dokończenie cyklu tą samą szczepionką. Potrzeba dawki przypominającej nie została ustalona.

Jeśli termin kolejnej dawki już minął, nie zaczynaj cyklu od nowa na własną rękę. Lekarz sprawdzi daty dotychczasowych dawek i zaplanuje kolejne.

Jaki jest schemat szczepienia Gardasil 9 u dzieci?

Dzieci, które w dniu pierwszej dawki mają od 9 do 14 lat włącznie, mogą otrzymać 2 dawki (0 i 6–12 miesięcy). Druga dawka powinna przypaść między 5. a 13. miesiącem od pierwszej. Jeśli zostanie podana wcześniej niż po 5 miesiącach, zawsze potrzebna jest trzecia dawka. W tej grupie wieku można też stosować schemat 3-dawkowy (0, 2, 6 miesięcy).

Przed czym chroni szczepionka Gardasil 9?

Gardasil 9 obejmuje 9 typów HPV: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. Według charakterystyki produktu typy wysokiego ryzyka objęte szczepionką odpowiadają za około 90% przypadków raka szyjki macicy. Typy 6 i 11 wywołują większość brodawek płciowych (kłykcin). Szczepionka nie leczy już istniejącego zakażenia ani zmian w szyjce macicy.

O czym pamiętać przed szczepieniem Gardasil 9?

Punkt 4.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego Gardasil 9 opisuje specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności. Lekarz bierze je pod uwagę podczas kwalifikacji:

• Wcześniejszy kontakt z HPV. Przebyte zakażenie ani dodatni wynik testu HPV nie są przeciwwskazaniem do szczepienia. Według charakterystyki produktu szczepionka nie zapobiega zmianom wywołanym przez typ HPV, którym osoba była zakażona w chwili szczepienia, ale nadal chroni przed pozostałymi typami ze swojego składu. Nowsze badania obserwacyjne sugerują ponadto, że u kobiet z dodatnim wynikiem testu HPV szczepienie wiąże się z częstszą eliminacją wirusa (Pruski i wsp., 2026; Erkmen i wsp., 2026), a po leczeniu zmian szyjki macicy z rzadszymi nawrotami CIN2+ (Kechagias i wsp., BMJ 2022). Szczepienie nie zastępuje leczenia ani kontroli, ale to dobry argument, by zaszczepić się także po wykryciu HPV.
• Działanie wyłącznie profilaktyczne. Gardasil 9 nie leczy aktywnego zakażenia HPV, raka, zmian dysplastycznych dużego stopnia ani brodawek płciowych. Chroni przede wszystkim przed typami HPV ze swojego składu. Badania wskazują także na częściową ochronę krzyżową przed niektórymi pokrewnymi typami wirusa, ale nie obejmuje ona wszystkich typów HPV, dlatego nadal warto stosować środki ostrożności przeciw chorobom przenoszonym drogą płciową.
• Szczepienie nie zastępuje badań. Żadna szczepionka nie jest skuteczna w 100%, dlatego badania przesiewowe szyjki macicy pozostają ważne także po szczepieniu.
• Gorączka. Szczepienie przekłada się przy ciężkiej chorobie z wysoką gorączką. Łagodna infekcja górnych dróg oddechowych lub stan podgorączkowy nie są przeciwwskazaniem.
• Omdlenie. Może się zdarzyć po każdym szczepieniu, dlatego po podaniu szczepionki zostaje się około 15 minut pod obserwacją.
• Zaburzenia krzepnięcia. U osób z małopłytkowością lub innymi zaburzeniami krzepnięcia szczepionkę podaje się ostrożnie, bo po wstrzyknięciu domięśniowym może wystąpić krwawienie.
• Osłabiona odporność. Brak danych o stosowaniu Gardasil 9 u osób z osłabioną odpornością. Przy silnym leczeniu immunosupresyjnym, zakażeniu HIV lub wrodzonych zaburzeniach odporności odpowiedź na szczepienie może nie wystąpić.
• Jedna szczepionka w całym cyklu. Nie ma danych potwierdzających zamienne stosowanie Gardasil 9 z innymi szczepionkami przeciw HPV.
• Czas ochrony. Trwają długoterminowe badania, które mają określić, jak długo utrzymuje się ochrona po szczepieniu.

O przewlekłych chorobach, przyjmowanych lekach i alergiach powiedz lekarzowi podczas wizyty kwalifikacyjnej.

Najczęstsze odczyny po szczepieniu, dane o bezpieczeństwie i popularne mity omawiamy w artykule Czy szczepionka HPV jest bezpieczna?.

Czy można szczepić się w ciąży?

Nie, szczepienie odkłada się do zakończenia ciąży. Gardasil 9 może być stosowany w czasie karmienia piersią. Jeśli planujesz ciążę, przeczytaj też, jak przygotować się do ciąży.

Cytologia czy test HPV: czym się różnią?

Cytologia ocenia komórki pobrane z szyjki macicy. Pokazuje, czy są w nich zmiany. Cytologia płynna LBC pozwala dodatkowo wykonać z tego samego materiału test HPV lub badanie p16/Ki-67. Klasyczna cytologia nie daje takiej możliwości.

Test HPV wykrywa materiał genetyczny wirusa. Test HPV na 14 typów wysokiego ryzyka ocenia ryzyko, a cytologia opisuje aktualny stan komórek. Szersze panele, np. test na 28 typów, obejmują również typy niskiego ryzyka. Ich zastosowanie warto ustalić z lekarzem.

Jak często badać szyjkę macicy?

Coraz częściej badaniem pierwszego wyboru jest test HPV HR. Dalsze postępowanie zależy od wyniku:

• wynik dodatni: z tego samego materiału wykonuje się cytologię LBC; przy prawidłowym wyniku kontrola po 12 miesiącach;
• nieprawidłowa cytologia: skierowanie na dalszą diagnostykę, np. kolposkopię i ewentualnie biopsję.

Schemat PTGiP z 2021 roku przewiduje kilka modeli badań przesiewowych: cytologię (preferowana jest LBC), test HPV wysokiego ryzyka oraz tzw. co-test. Co-test to połączenie cytologii i testu HPV z jednego pobrania. W CM Femmemedica jest dostępny jako cytologia LBC z testem HPV 14. Zakres i częstość badań lekarz dobiera do wieku, wcześniejszych wyników i wywiadu.

Co oznacza ujemny wynik testu HPV?

Ujemny wynik oznacza, że w próbce nie wykryto typów HPV objętych testem. W teście z genotypowaniem wynik „HPV 16 ujemny” czy „HPV 18 ujemny” oznacza, że nie wykryto tych konkretnych typów. Inne typy wysokiego ryzyka wynik opisuje osobno. Jeśli masz objawy, np. krwawienia po stosunku, zgłoś się do lekarza niezależnie od wyniku.

Dodatni wynik HPV: co dalej i czym jest test p16/Ki-67?

Dodatni test HPV nie jest rozpoznaniem raka. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, ale wynik wymaga dalszej oceny. W zależności od sytuacji lekarz wykorzystuje cytologię LBC, genotypowanie (zwłaszcza typy 16 i 18) albo badanie p16/Ki-67. Rekomendacje PTGiP i Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy wymieniają p16/Ki-67 jako jedno z badań pomocnych w ocenie Pacjentek z dodatnim testem HPV.

Test p16/Ki-67 (CINtec PLUS) wykonuje się z tej samej próbki co cytologię płynną. Wykrywa jednoczesną obecność dwóch białek w jednej komórce. Taki obraz wskazuje, że wirus mógł zaburzyć kontrolę jej podziałów. Wynik pomaga lekarzowi zdecydować, czy potrzebna jest pilna kolposkopia, czy wystarczy kontrola. Badanie można wykonać także w pakiecie z testem HPV 14.

Czy zakażenie HPV można wyleczyć?

Nie ma leku, który usuwa wirusa HPV z organizmu. Leczy się zmiany wywołane zakażeniem, np. zmiany przedrakowe szyjki macicy czy brodawki płciowe. Dlatego tak ważne jest połączenie szczepienia z regularnymi badaniami. Charakterystyka Gardasil 9 podkreśla, że szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych szyjki macicy.

Szczepienie HPV i profilaktyka w CM Femmemedica w Krakowie

W CM Femmemedica przeprowadzamy szczepienie Gardasil 9, pobieramy cytologię LBC i testy HPV, a także konsultujemy wyniki. Pełną listę badań wymazowych znajdziesz na stronie diagnostyki ginekologicznej. Poznaj też naszą poradnię ginekologiczną i zespół ginekologów i położników. Profilaktykę możesz uzupełnić o badania krwi dla kobiet.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.